"Ông đồ gàn" đáng yêu

khó khăn bão gia

ANTĐ - Tính cách của dịch giả, nhà văn Ông Văn Tùng xưa nay vẫn thế, hễ chạm đến văn chương, ông nói như lên đồng, ngồi nói chưa thỏa, ông phải đứng lên, đi lại, vung tay vung chân, như đang diễn kịch. Trong chính lúc ông say mê đó, nhìn ông hệt như một diễn viên trên sân khấu cuộc đời. Ở đó, ông đóng vai một thầy đồ gàn. Người không ưa thì bảo ông "dở", nhưng những người trọng cái tài, quý cái tâm của ông thì thấy cái gàn đó đáng yêu lắm!

Dịch giả Ông Văn Tùng đọc cho khách nghe một đoạn dịch mà ông tâm đắc

1. Hai lần tới nhà ông thì cả hai lần, câu chuyện giữa tôi và ông đều đứt quãng bởi có khách. Có người vì muốn nghe chuyện văn chương, chuyện thế sự mà tìm đến với dịch giả, nhà văn Ông Văn Tùng. Cũng có người đơn giản chỉ muốn được ngắm những bức tranh cổ mà bấy lâu nay ông gìn giữ - đó là những báu vật của cuộc đời ông. Học trò của ông, điểm mặt đều là người nổi tiếng và thành đạt của làng văn cũng năng lui tới thăm thầy bởi "Nhớ thầy!". Mấy tiếng đồng hồ, ngồi nghe các bậc cao nhân đàm đạo thì tôi ngộ ra một điều rằng, bạn văn tìm đến với ông là muốn nghe ông nói sự thật. Thật đấy, nhưng không phạm ai. Ông lý giải rõ hơn, rằng bấy lâu nay, độc giả nói riêng và con người nói chung luôn đi tìm, muốn được giải đáp những băn khoăn về ý nghĩa của cuộc sống. Xã hội ngày càng phức tạp, yêu cầu đó ngày càng lớn. Trong khi cuộc sống vốn vô biên, vạn vật cùng cỏ cây đều có khát vọng kỳ diệu, vì thế cuộc sống không nên áp đặt. Không ai giống được ai, mỗi người sinh ra đã có một tính cách, một số phận. Ngay như gia đình ông thôi, cha mẹ sinh được 5 anh em, thì Ông Văn Tùng là thứ 3 và là người "đặc biệt nhất"- ông tự nói về mình như thế.

2. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống Nho học ở Nam Đàn, Nghệ An, chuyện đèn sách trở thành niềm yêu thích của Ông Văn Tùng từ ngày còn nhỏ. Thông minh, hoạt bát, lém lỉnh... nên người dân trong làng trọng cái tài của ông mà gọi ông không giống những đứa trẻ khác: "Cậu Tùng!". Năm 1953, ông được cử đi học ở Trung Quốc. Sau mấy năm học tập, nghiên cứu tại Nam Ninh ( tỉnh Quảng Tây) trong môi trường giáo dục bài bản, năm 1956, Ông Văn Tùng trở về nước, tiếp tục học trường Đại học Tổng Hợp Hà Nội, cùng với Phan Cự Đệ, Hà Minh Đức...

Năm 1959, tốt nghiệp trường Đại học Tổng Hợp, ông đi dạy ở nhiều nơi: Thanh Hoá, Nghệ An, Quảng Bình, rồi Hà Tây, Hà Nội. Phải nói đó là những ngày tháng bôn ba của ông, các tác phẩm văn học luôn được ông nhìn và dạy học trò tiếp cận theo nhiều góc khác nhau. Bài giảng của ông  vượt ra ngoài khuôn khổ giáo án và cả những công thức khô cứng thiếu góc nhìn nghệ thuật mà người ta vẫn cứ dạy học sinh thời đó. Và thế là không đâu ông trụ nổi quá một năm: "Hoặc là tôi không chịu được người ta, hoặc là người ta không chịu nổi tôi"- ông cười khi nhớ về quá khứ của mình. "Chịu đựng" mãi đến năm 1981, giữa thời bao cấp, thiếu thốn, khó khăn trăm bề, ông đùng đùng viết đơn xin nghỉ dạy. Tình nguyện thất nghiệp, đồng nghĩa với việc sẽ không có tem phiếu, người thân khuyên ông mãi không được thì bực mình mắng ông "gàn dở", "sĩ diện", "cho chết".

Để có được quyết định liều mạng này, đã bao nhiêu đêm ông trăn trở, rằng chọn con đường đó là đường cùng hay sao? Chẳng nhẽ trời lại tuyệt đường của ông hay sao? Trong khi ông một lòng tự nhủ cuộc sống chỉ cần phấn đấu thế nào cho tốt, làm sao để không lừa lọc ai, không ăn ở thất đức với ai. Chỉn chu cốt cách con người, ai ưa thì ưa, còn ai không ưa thì ông cũng kệ, chả chạy theo mà xoa tay nịnh nọt, dù chỉ sau cái xoa tay đó là lợi lộc trăm bề. Ông cứ nhớ mãi lời cha mình dạy, con chim khỏe là con chim bay ngược chiều gió, người chèo thuyền giỏi là người đi ngược dòng sông. Chính trong lúc khó khăn đó, Ông Văn Tùng quyết làm người chèo thuyền giỏi, chọn cho mình nghề mới, bán sách. Giữa chốn đông người là ga Hàng Cỏ, ông thản nhiên bày sách ra bán, nhiều người xót xa: "Học lắm làm gì rồi cũng chỉ đi bán sách", nhưng rồi cái tâm ông nhàn, thấy thanh thản và vui vẻ.